Felsefi Sağlık Nedir?

Modern insanın anlam arayışı üzerine bir düşünce

İnsan yalnızca fiziksel ya da psikolojik bir varlık değildir. İnsan aynı zamanda düşünen, sorgulayan ve yaşamına anlam vermeye çalışan bir varlıktır. Bu nedenle insanın sağlığı yalnızca beden veya ruh sağlığıyla açıklanamaz. İnsan yaşamının bir de düşünsel boyutu vardır.

İşte bu noktada karşımıza felsefi sağlık kavramı çıkar.

Felsefi sağlık, bireyin düşünceleri, değerleri ve eylemleri arasında kurduğu uyumu ifade eder. Bir başka deyişle felsefi sağlık, insanın kendi dünya görüşü doğrultusunda yaşamını anlamlı ve tutarlı bir biçimde sürdürebilme kapasitesidir. 

Dünya Görüşü ve Yaşam Arasındaki Uyum

Her insan, farkında olsun ya da olmasın, belirli bir dünya görüşü doğrultusunda yaşar. Dünya görüşü; insanın evreni, yaşamı ve kendisini nasıl anladığını belirleyen düşünsel çerçevedir.

Bu çerçeve içerisinde insan, neyin değerli olduğunu, nasıl yaşaması gerektiğini, hangi amaçlar doğrultusunda hareket edeceğini belirler.

Ancak çoğu zaman insanlar savundukları düşünceler ile yaşadıkları hayat arasında bir uyumsuzluk yaşarlar. İnsan bir şey düşünür, başka bir şeyi savunur ve bambaşka bir şekilde yaşar. Bu durum ise zamanla bir anlam krizi doğurur.

Felsefi sağlık, işte tam bu noktada ortaya çıkar. Çünkü felsefi sağlık, insanın düşünce, değer ve eylemlerini bir bütünlük içinde yaşayabilmesini ifade eder.

Farkındalık ve Sorgulanan Hayat

Felsefi sağlık aynı zamanda bir farkındalık durumudur.

Sokrates'in ifade ettiği gibi:

"Sorgulanmamış hayat yaşanmaya değmez."

Felsefi sağlık, insanın yaşamını sorgulamasıyla başlar. Bu sorgulama yalnızca teorik bir düşünme etkinliği değildir. İnsan kendi yaşamını, kararlarını, değerlerini ve amaçlarını gözden geçirir.

Bu süreçte kişi kendisine şu soruları sorar:

Nasıl bir yaşam sürmek istiyorum?

Benim için gerçekten değerli olan nedir?

 Hayatımda verdiğim kararlar bu değerlerle uyumlu mu?

Bu türden sorular insanı içe dönüşe götürür. İçe dönüş ise bireyin kendisini, yaşamını ve dünya ile kurduğu ilişkiyi yeniden düşünmesini sağlar.

Felsefi Sağlığın Temel Unsurları

Felsefi sağlık üç temel unsur üzerine kuruludur:

Düşünce – Değer – Eylem uyumu

Bir insanın düşünceleri ile eylemleri arasında tutarlılık olduğunda yaşam daha anlamlı hale gelir. Ancak bu uyum bozulduğunda kişi kendisini bir çıkmaz içinde bulabilir.

Örneğin:

• İnsan özgürlüğe değer verdiğini düşünür ama yaşamını başkalarının beklentilerine göre sürdürür.
• İnsan anlamlı bir hayat istediğini söyler ama kendi amaçları üzerine hiç düşünmez.
• İnsan mutlu olmak ister ama değerleri ile çelişen bir yaşam sürdürür.

Bu tür durumlarda ortaya çıkan şey çoğu zaman psikolojik değil, felsefi bir sorundur. Çünkü sorun çoğu zaman insanın kendi yaşam anlayışı ile ilgilidir.

Felsefi Danışmanlığın Rolü

Felsefi danışmanlık, bireyin kendi dünya görüşünü gözden geçirmesine ve yaşamını daha bilinçli bir biçimde yönlendirmesine yardımcı olan bir düşünme sürecidir.

Bu süreçte amaç bireyin kendi değerlerini anlaması, düşüncelerini sorgulaması, yaşamındaki tutarsızlıkları fark etmesi ve kendi yaşamını daha bilinçli bir şekilde kurabilmesidir.

Felsefi danışmanlık bu anlamda insanın yaşamına dışarıdan hazır cevaplar sunmaz. Bunun yerine bireyin kendi düşünme kapasitesini kullanarak yaşamını anlamlandırmasına yardımcı olur.

İyi Yaşam Arayışı

Felsefe tarihinin en temel sorularından biri şudur:

İyi yaşam nedir?

Antik Yunan filozoflarından Stoacılara kadar pek çok düşünür, insanın iyi ve anlamlı bir yaşam sürebilmesi için düşünce ile yaşam arasında bir uyum kurması gerektiğini savunmuştur.

Felsefi sağlık, bu uyumun kurulabilmesidir.

Bir insan kendi değerlerini anlayabildiğinde, yaşamını bu değerler doğrultusunda yönlendirebildiğinde ve kendi yaşamının sorumluluğunu üstlenebildiğinde felsefi anlamda sağlıklı bir duruş geliştirmiş olur.

Modern dünyada insanlar çoğu zaman psikolojik sorunlar yaşadıklarını düşünürler. Oysa birçok durumda yaşanan krizlerin kökeninde düşünce, değer ve yaşam arasındaki uyumsuzluk yer alır.

Felsefi sağlık kavramı, insanın yalnızca iyi hissetmesini değil, aynı zamanda anlamlı bir yaşam kurabilmesini hedefler. Çünkü insan yalnızca yaşayan bir varlık değildir. 

İnsan aynı zamanda yaşamını anlamlandıran bir varlıktır. Ve bazen insanın ihtiyaç duyduğu şey yalnızca bir terapi değil, aynı zamanda bir düşünme alanıdır.

Bu yazı EMYY Felsefi Danışmanlık Merkezi tarafından hazırlanmıştır.

EMYY Felsefi Danışmanlık Merkezi, bireylerin düşünce, değer ve eylem uyumunu yeniden kurmalarına yardımcı olan yapılandırılmış bir felsefi danışmanlık süreci sunmaktadır.

EMYY Felsefi Notlar bölümünde felsefi düşünme, etik karar verme ve çocuklarla felsefe üzerine yeni yazılar yayımlanmaya devam edecektir.

Dr. Erden Miray Yazgan Yalkın
Filozof • Yazar • Felsefi Danışman
EMYY Felsefi Danışmanlık Kurucusu